Digital nomads και φορολογική κατοικία

Ο τρόπος ζωής του «digital nomad» — εργασία εξ αποστάσεως από διαφορετικές χώρες, χωρίς σταθερή βάση για μεγάλα χρονικά διαστήματα — δημιουργεί ιδιαίτερες προκλήσεις στο ζήτημα της φορολογικής κατοικίας. Η ευελιξία που προσφέρει αυτός ο τρόπος εργασίας δεν σημαίνει ότι το πρόσωπο απαλλάσσεται από την ανάγκη προσδιορισμού μιας φορολογικής κατοικίας· αντίθετα, η απουσία σταθερού τόπου διαμονής μπορεί να περιπλέξει τον προσδιορισμό αυτό και να οδηγήσει σε αμφισβητήσεις από περισσότερες από μία φορολογικές αρχές.

Η αυταπάτη της «απουσίας κατοικίας»

Μια συχνή παρανόηση είναι ότι όποιος δεν παραμένει σε καμία χώρα για μεγάλο διάστημα δεν έχει πουθενά φορολογική κατοικία. Στην πράξη, κάθε φυσικό πρόσωπο θεωρείται, κατά κανόνα, φορολογικός κάτοικος κάποιας χώρας — συνήθως εκείνης με την οποία διατηρεί τους στενότερους δεσμούς, ακόμη κι αν η φυσική παρουσία σε αυτήν είναι περιορισμένη. Για κάποιον με ελληνική καταγωγή που ταξιδεύει συνεχώς, η Ελλάδα μπορεί να εξακολουθεί να θεωρείται η χώρα του κέντρου βιοτικών σχέσεών του, αν εκεί διατηρεί κατοικία, οικογένεια ή σημαντικά οικονομικά συμφέροντα.

Το κριτήριο των ημερών σε συνθήκες κινητικότητας

Το κριτήριο των 183 ημερών διαμονής παραμένει βασικό σημείο αναφοράς, αλλά για τον digital nomad που μοιράζει τον χρόνο του σε πολλές χώρες, το όριο αυτό μπορεί να μην ξεπερνιέται πουθενά. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η βαρύτητα μετατοπίζεται στο κέντρο βιοτικών σχέσεων και σε λοιπά ποιοτικά κριτήρια, όπως ο τόπος όπου βρίσκεται η μόνιμη κατοικία στη διάθεση του προσώπου, όπου διατηρούνται οι κύριοι τραπεζικοί λογαριασμοί, και όπου παραμένει η οικογένειά του.

Κίνδυνος διπλής ή αντικρουόμενης διεκδίκησης

Όταν περισσότερες από μία χώρες θεωρούν, βάσει της δικής τους νομοθεσίας, ότι το πρόσωπο είναι φορολογικός τους κάτοικος, προκύπτει ζήτημα σύγκρουσης φορολογικών κατοικιών. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι συμβάσεις αποφυγής διπλής φορολογίας —όπου υπάρχουν— προβλέπουν συνήθως σειρά διαδοχικών κριτηρίων (όπως η μόνιμη κατοικία, το κέντρο βιοτικών σχέσεων, η συνήθης διαμονή) για την επίλυση της σύγκρουσης. Χωρίς τέτοια σύμβαση, ο κίνδυνος διπλής φορολόγησης του ίδιου εισοδήματος είναι πραγματικός.

Τι αξίζει να τηρείται

Για όσους ζουν αυτόν τον τρόπο ζωής, η συστηματική τήρηση στοιχείων —όπως ημερολόγιο διαμονής ανά χώρα, αποδεικτικά ενοικίασης ή διαμονής, και σαφής εικόνα του πού βρίσκεται η κύρια οικονομική και προσωπική δραστηριότητα— διευκολύνει τον προσδιορισμό της φορολογικής κατοικίας και την υπεράσπιση της θέσης του προσώπου σε περίπτωση αμφισβήτησης από οποιαδήποτε φορολογική αρχή.