Ποια είναι τα δικαιώματα του φορολογουμένου;

Ο φορολογικός έλεγχος δεν είναι μια μονομερής διαδικασία όπου ο φορολογούμενος απλώς υφίσταται τις ενέργειες της διοίκησης. Το φορολογικό δίκαιο αναγνωρίζει σειρά δικαιωμάτων που στόχο έχουν να διασφαλίσουν ότι ο έλεγχος διεξάγεται με διαφάνεια, νομιμότητα και σεβασμό στη θέση του ελεγχόμενου.

Δικαίωμα ενημέρωσης

Ο φορολογούμενος έχει δικαίωμα να γνωρίζει το αντικείμενο και την έκταση του ελέγχου που διενεργείται σε βάρος του, καθώς και τη νομική βάση πάνω στην οποία στηρίζεται. Η ελεγκτική αρχή οφείλει να κοινοποιεί τα σχετικά έγγραφα και να μην διευρύνει αυθαίρετα το αντικείμενο του ελέγχου πέραν όσων έχουν οριστεί.

Δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης

Πριν από την έκδοση τελικής πράξης καταλογισμού φόρου ή προστίμου, ο φορολογούμενος έχει δικαίωμα να λάβει γνώση των ευρημάτων του ελέγχου και να εκθέσει τις απόψεις του, προφορικά ή εγγράφως, πριν η διοίκηση οριστικοποιήσει την απόφασή της. Πρόκειται για θεμελιώδη διαδικαστική εγγύηση, η παράλειψη της οποίας μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τη νομιμότητα της τελικής πράξης.

Δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο

Ο ελεγχόμενος μπορεί να ζητήσει πρόσβαση στα στοιχεία του φακέλου που τον αφορούν, ώστε να είναι σε θέση να κατανοήσει πλήρως τη βάση πάνω στην οποία στηρίζονται τα ευρήματα του ελέγχου και να προετοιμάσει την υπεράσπισή του με πληρότητα.

Λοιπά διαδικαστικά δικαιώματα

Πέρα από τα παραπάνω, στα βασικά δικαιώματα του φορολογουμένου περιλαμβάνονται συνήθως:

• Το δικαίωμα εκπροσώπησης από δικηγόρο ή λογιστή κατά τη διάρκεια του ελέγχου
• Το δικαίωμα εύλογης προθεσμίας για την προσκόμιση στοιχείων και την υποβολή απόψεων
• Το δικαίωμα να λαμβάνει αιτιολογημένη απόφαση, στην οποία να εξηγείται η νομική και πραγματική βάση κάθε καταλογισμού
• Το δικαίωμα προσφυγής κατά της τελικής πράξης μέσω των προβλεπόμενων ένδικων και διοικητικών μέσων

Η γνώση αυτών των δικαιωμάτων δεν αφορά μόνο τη θεωρία· έχει πρακτική σημασία, καθώς πολλές φορολογικές πράξεις ακυρώνονται ή μεταρρυθμίζονται ακριβώς επειδή η διοίκηση παρέλειψε να τηρήσει κάποια από τις παραπάνω εγγυήσεις. Η έγκαιρη επίκληση παράβασης διαδικαστικού δικαιώματος αποτελεί συχνά ισχυρό επιχείρημα σε κάθε μεταγενέστερο στάδιο αμφισβήτησης.