Πότε θεωρείσαι φορολογικός κάτοικος Ελλάδας;

Η φορολογική κατοικία είναι η βάση πάνω στην οποία στηρίζεται όλο το σύστημα φορολόγησης ενός φυσικού προσώπου: καθορίζει σε ποια χώρα φορολογείται το παγκόσμιο εισόδημά του και πού οφείλει να υποβάλλει δήλωση. Πολλοί ταυτίζουν λανθασμένα τη φορολογική κατοικία με την ελληνική υπηκοότητα ή με την κατοχή ελληνικού διαβατηρίου, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για ζήτημα πραγματικών περιστατικών που εξετάζονται ξεχωριστά κάθε φορολογικό έτος.

Το κριτήριο της φυσικής παρουσίας

Το πιο γνωστό και διεθνώς αναγνωρισμένο κριτήριο είναι η παραμονή στη χώρα για διάστημα που υπερβαίνει τις 183 ημέρες εντός του φορολογικού έτους, είτε συνεχόμενα είτε αθροιστικά. Όποιος διαμένει στην Ελλάδα για μεγαλύτερο διάστημα από αυτό θεωρείται, κατ’ αρχήν, φορολογικός κάτοικος Ελλάδας για το συγκεκριμένο έτος. Το κριτήριο αυτό δεν λειτουργεί μεμονωμένα· συνδυάζεται με την εξέταση του συνόλου των προσωπικών και οικονομικών δεσμών του προσώπου με τη χώρα.

Το κέντρο των βιοτικών συμφερόντων

Πέρα από τις ημέρες διαμονής, η φορολογική αρχή εξετάζει πού βρίσκεται το «κέντρο βιοτικών σχέσεων» του προσώπου — δηλαδή πού έχει τους στενότερους προσωπικούς και οικονομικούς δεσμούς. Σε αυτό το πλαίσιο εξετάζονται στοιχεία όπως η μόνιμη κατοικία της οικογένειας, ο τόπος εργασίας ή άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας, η τοποθεσία της κύριας περιουσίας, καθώς και κοινωνικοί δεσμοί όπως η συμμετοχή σε σωματεία ή η φοίτηση τέκνων σε σχολεία. Ένα πρόσωπο μπορεί να μην πληροί το κριτήριο των ημερών διαμονής και παρά ταύτα να θεωρηθεί φορολογικός κάτοικος Ελλάδας, αν το κέντρο της ζωής του παραμένει εδώ.

Ποιος φέρει το βάρος απόδειξης

Σημαντικό στοιχείο του ελληνικού συστήματος είναι ότι, όταν κάποιος επιθυμεί να μεταφέρει τη φορολογική του κατοικία στο εξωτερικό, το βάρος της απόδειξης βαρύνει τον ίδιο τον φορολογούμενο. Δεν αρκεί απλώς η δήλωση πρόθεσης μετοίκησης· απαιτείται η προσκόμιση δικαιολογητικών που τεκμηριώνουν την πραγματική εγκατάσταση σε άλλη χώρα, όπως βεβαίωση φορολογικής κατοικίας από τις αρχές της νέας χώρας διαμονής ή αντίγραφο της φορολογικής δήλωσης που έχει υποβληθεί εκεί.

Γιατί έχει σημασία η διάκριση

Η ιδιότητα του φορολογικού κατοίκου Ελλάδας συνεπάγεται φορολόγηση του παγκόσμιου εισοδήματος στην Ελλάδα, ανεξαρτήτως από πού προέρχεται αυτό. Αντίθετα, όσοι δεν θεωρούνται φορολογικοί κάτοικοι φορολογούνται στην Ελλάδα μόνο για το εισόδημα που προκύπτει εντός της χώρας. Η ορθή αξιολόγηση της κατάστασης κάθε προσώπου, με βάση το σύνολο των πραγματικών δεδομένων και όχι μεμονωμένα κριτήρια, είναι καθοριστική για την αποφυγή λανθασμένων παραδοχών και μελλοντικών αμφισβητήσεων από τη φορολογική διοίκηση.